Arttırılmış İlaç Güvenliği

Hazırlayan: Jeannell M. Mansur

İletişimin geliştirilmesi ve çift kontrol protokollerinin oluşturulması yoluyla birçok ilaç hatasının kaynağı belirlenebilir.
Cerebyx, Celebrex ve Celexa karşılaştırması yaparsak; birinci ilaç felci tedavi etmek, ikincisi ağrıyı ve iltihabı hafifletmek ve sonuncusu da depresyonu tedavi etmekte kullanılır. Son derece farklı uygulamalar ve şok edecek derecede benzer isimler. Yazılı reçetede yapılan bir hata veya eczanede yapılan bir yanlış yorumun neticesinde, bir hasta ihtiyacı olmayan ve potansiyel olarak zararlı olan bir ilacı alıyor olabilir.

Sağlık hizmetleri pratisyenlerinin hepsi bu senaryoya çok aşinadır. İlaç Enstitüsünün Temmuz 2006 tarihli İlaç Hatalarının Önlenmesi raporuna göre, ilaç hataları ABD'de yılda tahmini 1,5 milyon kişiye zarar vermektedir ve 3.5 milyon $'dan daha fazla ekstra tıbbi masrafla sonuçlanmaktadır. Daha kişisel terimlerle açıklayacak olursak, hastanedeki her hasta, her gün bir ilaç hatasına maruz kalabilir. Bunlar büyük ölçüde önlenebilir bir soruna ilişkin şok edici istatistiklerdir.

Yaygın İlaç Güvenliği Sorunları

2004 itibariyle ABD'de 33.000 üzerinde ticari markalı ve 8.000 üzerinde tescilsiz ilaç ismi olduğu düşünüldüğünde, çoğu ilaç adının kulağa benzer gelmesi ve benzer görünmesi şaşırtıcı değildir. (FDA Tüketici Dergisi, Temmuz/Ağustos 2005 sayısına bakın.) Hemşireler, eczacılar ve ön saflardaki diğer kişiler, isim veya görünüm benzerliğinden dolayı, açık ve net olmayan reçeteleri kolaylıkla birbiriyle karıştırabilirler.

Bu tür yanlış iletişimler, benzer isimli ilaçların ötesine uzanmaktadır. Ondalık virgüllerden sonra kısaltmalar ve sıfırların kullanılması ek ve gereksiz belirsizlikler doğurur. El yazısı (birçok doktorun el yazısı herkesin bildiği gibi çok kötüdür) olayları sıklıkla yoruma açık hale getirir.

İletişimsizlik veya yanlış iletişimin birçok yaygın hatanın sorumlusu olduğunu dikkate alarak, sağlık hizmeti sağlayıcılarının iletişim kurması gereken merkez konumdaki kişi olan hasta ilk önceliğe sahip olmalıdır. Çoğu zaman, hastanın geçmiş bilgileri eksik olur ve bir hastanın alerjileri, önceki tanıları ve laboratuar sonuçları hakkında veya vitaminler, bitkiler ve reçetesiz satılan ilaçlar da dahil olmak üzere, alınan diğer ilaçlar hakkında ayrıntılı bilgiler içermez. Tedavi kararları almadan önce bu bilgilerin toplanması ve sürekli olarak incelenmesi, klinisyenlerin potansiyel kontrendikasyonları ve tıbbi kaygıları dikkatle göz önüne almalarına olanak verir.

Aynı şekilde, hastalar için geçiş noktaları güvenli ilaç kullanımı konusunda yine birtakım zorluklar doğurur. Sağlık Hizmetleri Geliştirme Enstitüsüne göre, yüzde 46 kadar ilaç hatası hasta kabulü veya taburcu edilmesi sırasında yeni raporlar yazılırken oluşmaktadır. Bir hastanın klinik durumu değiştirildiğinde veya hasta nakledildiğinde yeni bakım veren kişiler konuya dahil olmaktadır ve bu da yanlış yorumlamalara veya talimatların atlanmasına ortam yaratmaktadır.

Son olarak, belirli bir ilaca ilişkin bilgi eksikliği veya günün şartlarına uymayan uyarılar da güvenli ilaç kullanımına engel olabilir. Piyasada çok fazla ilaç olduğu için, ilaç kullanım sürecine dahil olan herkese güncel ve klinik olarak uygun ilaç bilgileri temin edilmelidir.


İlaç Güvenliğini Geliştirmeye yönelik Çözümler

İlaç güvenliğiyle ilgili olarak çok fazla kaygı olsa da, her ortamda gerçekçi olarak uygulanabilecek birtakım pratik çözümler vardır.

Daha iyi iletişim. Birincisi ve en önemlisi, hastalarla iletişimin arttırılması ilaç hatalarını önemli ölçüde azaltabilir. Buradaki kilit unsur, konuşmaların iki yönlü olması gerektiğidir. Hastalar yalnızca sağlık uzmanlarını dinlemekle kalmamalıdırlar; kendi sağlık hizmetlerine etkin şekilde dahil olmalı, reçete önerilerini sorgulamalı ve bakım veren kişilerin sağlık geçmişlerini bildiklerinden emin olmak için sorumluluk almalıdırlar. Sağlık hizmeti sunan kişiler, hastalara ilaçlar hakkında bilgi vermek ve hastaların doğru kullanım veya yan etkilerle ilgili sorularını dinlemek için onlarla fazladan birkaç dakika daha geçirmelidirler. Hasta eğitimi hakkında önerilen konular için aşağıdaki şekle bakın.

Kayıt tutma. Hastanın ilaçlarının bir kaydını tutmak ve aldığı tüm hapların veya takviyelerin (vitaminler ve bitkisel çarelerden reçetesiz ilaç ve düzenli reçetelere kadar) tartışılmasını sağlamak da çok önemlidir. İlaç Enstitüsünün istatistikleri, verili herhangi bir haftada, beş ABD'li yetişkinden en az dördünün en az bir ilaç (ör. reçeteli veya reçetesiz ilaçlar, vitaminler, mineraller veya bitkisel takviyeler) aldığını ve neredeyse üçte birinin en az beş farklı ilaç aldığını göstermektedir. Bir ilacın ek izleme gerektirdiği veya kullanımının kontrendike olduğu durumları önlemek için, hastanın evde hangi ilaçları aldığını ayrıntılı olarak bilmek çok önemlidir.

Önceden de söz edildiği gibi, ilaç hataları en çok geçişlerde meydana gelir. Hastanın halihazırda aldığı tüm ilaçların tam ve doğru bir listesinin oluşturulması, ilaç raporları yazarken bu listenin kabul, transfer ve/veya taburcu olma durumundaki raporlarla karşılaştırılması ve mevcut ilaçların hastanın yanı sıra bir sonraki bakım sağlayıcıyla kapsamlı olarak görüşülmesi reçeteler ve dozajlardaki tıbbi hataları azaltmak için zorunludur.

Eczacının konuya dahil edilmesi. İlaç hatalarını azaltmanın bir başka yolu da eczacıyı hastanın bakımına daha etkin bir şekilde dahil etmektir. ABD Farmakopesinin son dönemde yaptığı bir çalışmada, ilaçların kapsamlı olarak gözetilmemesi nedeniyle, cerrahi hastalarının zararlı ilaç hataları konusunda artan bir riskle karşı karşıya olduklarını ortaya koymuştur. Bu raporun sonucu nedir? Eczacıların perioperatif birimlere tahsis edilmesi. Perioperatif olmayan bir ortamda dahi, eczacı, temel ilaç bilgilerini sağlamak, hastaların ilaca tepkilerini izlemek, hastalara aldıkları ilaçlarla ilgili eğitim sunmak veya ilaç tedavisini optimize etmek için ilaç değişiklikleri konusunda tavsiyelerde bulunmak vasıtasıyla önemli destek sunabilir.

Çifte kontrol. İlaç sistemleri, hatayı hastaya ulaşmadan tespit edecek şekilde tasarlanmalıdır. Yüksek riskli ilaçlarda (hatalı verilmeleri durumunda hastada ciddi zarara yol açma potansiyelini taşıyan ilaçlar) ek, bağımsız bir çifte kontrol yararlı olabilir. Bağımsız bir çifte kontrol, ikinci bir kişinin ilacın hazırlanması ve hastaya verilmesi de dahil olmak üzere tüm sürecin üzerinden bağımsız bir şekilde geçmesi anlamına gelir. Güvenli İlaç Uygulamaları için Enstitüde yapılan çalışmalar, bağımsız çifte kontroller sayesinde hataların yaklaşık yüzde 95 kadarının saptandığını göstermiştir.

Tüm sağlık liderlerine yönelik paket mesaj şudur: Sağlık hizmeti verenler, hastalar ve eczacılar arasındaki iletişimin güçlendirilmesi ilaç hataları olasılığını azaltmada önemlidir. Reçete yazma, ilaç verme, hazırlama ve dağıtımdan veya ilacı izlemekten sorumlu sağlık hizmetleri profesyonelleri arasındaki iletişim, tedaviyi optimize etmek açısından çok önemlidir. Liderler ekip çalışmasını ve açık iletişimi teşvik etmelidirler. İlaçların kullanımıyla ilgili iletişimin değerinin anlaşılması ve mükemmel iletişimi destekleyen bir ortamın teşvik edilmesi, ilaç hatalarının meydana gelmesini ve bunların hastaya verdiği zararı azaltabilir.